Zarządzanie długiem w JST

Wskaźnik stopy procentowej.

Jednym ze wskaźników banków komercyjnych jest wskaźnik podstawowej stopy procentowej. Podstawowa stopa procentowa oznacza procent pobierany przez banki od klientów z niekwestionowanym kredytem. Wskaźnik ten pozwala inwestorom obserwować ogólny kierunek stopy procentowej, która kontrolowana jest przez Bank Centralny. Stopa ta zmienia się średnio raz w miesiącu o 0,25% lub 0,5% - łatwo jest ją śledzić na podstawie informacji podawanych w radiu, prasie lub telewizji.

Wskaźnik inflacji.

Jest to czynnik mający wpływ na gospodarkę budżetową i finanse. Wynika to z analizy głównych źródeł dochodów i wydatków w Wieloletniej Prognozie Finansowej. Analiza ta dowodzi, że wartości tych pozycji zmieniają się pod wpływem inflacji.

Proces dezinflacji zapoczątkowany w gospodarce polskiej w 1991 r. i kontynuowany, dzięki prowadzonej polityce fiskalnej i monetarnej, przez kolejne lata doprowadził do ograniczenia dynamiki cen z poziomu 585,8% w 1990 r. do 3,1% w 2008 r.

Centralna projekcja oraz wykres wachlarzowy inflacji

Źródło: Narodowy Bank Polski

Nowy wskaźnik obsługi długu.

Dotychczas obowiązująca ustawa o finansach publicznych zawierała dwa istotne ograniczenia związane z zadłużeniem jednostek samorządowych. W nowej ustawie o finansach publicznych uchwalonej zaproponowano odejście od wskaźnika ogólnej kwoty zadłużenia i modyfikację wskaźnika związanego z obsługą zadłużenia w ciągu roku budżetowego.

Nowa konstrukcja indywidualnego wskaźnika zadłużenia z jednej strony, znosi obecne ograniczenia dotyczące jednostek samorządu o znacznym potencjale rozwojowym, dla których zaciąganie nawet dość znacznych zobowiązań finansowych może być instrumentem bezpiecznej polityki rozwojowej, z drugiej - dyscyplinuje jednostki, w których wypadku wysokie obciążenie dochodów spłatami zobowiązań nakazuje dużą ostrożność przy zaciąganiu nowych kredytów i pożyczek.

Zgodnie z art. 243 ustawy ograniczeniem rocznej wartości spłat zobowiązań i ich obsługi w stosunku do planowanych dochodów będzie wskaźnik oparty na średniej arytmetycznej z obliczonych dla ostatnich trzech lat relacji dochodów bieżących, powiększonych o wpływy uzyskane ze sprzedaży majątku oraz pomniejszonych o wydatki bieżące po wyłączeniu odsetek, do dochodów ogółem (wzór poniżej). Wskaźnik ten jest obliczany na podstawie wielkości wynikających ze sprawozdań z trzech ostatnich lat i pokazuje rzeczywiste możliwości danej jednostki budżetowej w zakresie spłaty zobowiązań. Ma on następującą postać:

gdzie:

R - planowane na rok budżetowy n rozchody związane ze spłatą rat kredytów i pożyczek, wykupem papierów wartościowych,

O - planowane na rok budżetowy n wydatki związane z obsługą długu publicznego,

D - planowane na rok budżetowy n dochody ogółem,

Db - dochody bieżące budżetu samorządowego,

Sm - dochody ze sprzedaży majątku,

Wb - wydatki bieżące,

D - dochody ogółem,

_n-1 - rok poprzedzający rok budżetowy, na który planowana jest relacja,

_{n-2 (n-3)} - rok poprzedzający rok budżetowy o dwa (trzy) lata *

* Źródło: Serwis RB

Wskaźnik obsługi zadłużenia dla gminy - przykład.

Źródło: Inwest Finance Sp. z o.o.

Efektywna stopa procentowa zobowiązań.

Każda stopa procentowa scharakteryzowana jest następującymi parametrami:

• całkowity okres, do którego odnosi się stopa procentowa

• częstotliwość płatności odsetek

Częstotliwość płatności odsetek informuje o tym, jak często dokonywane są płatności odsetkowe. W przypadku obligacji płatność odsetek dokonywana jest dwa razy w roku. W przypadku kredytów oprocentowanych na podstawie stawki WIBOR 1M płatności następują w okresach miesięcznych, a dla stawki WIBOR 3M płatność występuje co 3 miesiące. Częstotliwość płatności wpływa na realny koszt pozyskania pieniądza. Wiąże się to z wartością pieniądza w czasie. Przykładowo, odsetki od rocznego depozytu wypłacane co 6 miesięcy mogą być reinwestowane, w wyniku czego zostanie osiągnięty wyższy dochód niż w przypadku wypłaty odsetek jednorazowo na koniec roku. Na rynku pieniężnym stopy procentowe podawane są jako skumulowana wartość wypłacanych odsetek (bez reinwestycji), przy założeniu, że klienci znają faktyczną częstotliwość wypłacania odsetek. Aby można było dokonać porównania różnych stóp procentowych, należy zamienić je na jednolite stopy efektywne (uwzględniające częstotliwość płatności). Do obliczeń efektywnej stopy procentowej stosuje się następujący wzór:

gdzie:

IE - oznacza Efektywną Stopę Procentową

IN - oznacza Nominalną Stopę Procentową

N - oznacza częstotliwość płatności odsetek w roku

Płatności odsetek częstsze niż raz do roku powodują, iż efektywna stopa procentowa jest wyższa od jej nominalnego odpowiednika. W poniższej tabeli zostały zaprezentowane przykłady wpływu częstości kapitalizacji odsetek na efektywną stopę procentową dla kredytu oprocentowanego nominalnie 6% rocznie.

Powyższa tabela ukazuje w pełni, jak częstość kapitalizacji odsetek (płatności odsetek w ciągu roku) wpływa na efektywną stopę procentową. Przy założeniu emisji obligacji i kredytu na poziomie 6% i płatności odsetek w przypadku kredytu co trzy miesiące, a obligacji dwa razy w roku (koszty prowizji pominięto w obu przypadkach) emisja obligacji już w pierwszym roku jest tańsza o 0,05 punktu procentowego. Zakładając, iż spłata zobowiązania rozpisana jest na okres kilkunastoletni, korzyść jest jeszcze większa. Konstrukcja przepływu środków pieniężnych oraz częstość płatności odsetek to dwa podstawowe czynniki przemawiające za emisją obligacji.

Wskaźnik dynamiki PKB.

Analiza kształtowania się dochodów pochodzących z podatków dochodowych od osób fizycznych i prawnych stanowiących dochód budżetu państwa wykazała, że jednym z czynników mogącym mieć wpływ na dochody z tego tytułu jest wzrost Produktu Krajowego Brutto.

Na wykresie zamieszczone zostały informacje na temat dynamiki zmian PKB w Polsce w latach 1992 - 2008.

Zmiany PKB w Polsce w latach 1992-2008.

Źródło: Główny Urząd Statystyczny

Budując prognozę dynamiki PKB należy oprzeć się na następującym dokumencie: "Projekcja inflacji Narodowego Banku Polskiego na podstawie modelu NECMOD" - NBP, luty 2009 r.

Na poniższym wykresie przestawiono w formie graficznej kształtowanie się prognozy wskaźnika wzrostu PKB w latach 2009-2011 wg Narodowego Banku Polskiego.

Centralna projekcja oraz wykres wachlarzowy PKB.

Źródło: Narodowy Bank Polski

Wskaźniki inflacji i dynamiki PKB, stanowiące podstawę prognozowania poziomu dochodów i wydatków Jednostki Samorządu Terytorialnego.

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka. „Dotacje na innowacje”.